Zamek jest jednym z najcenniejszych zabytków Rzeszowa. Wybudowany pod koniec XVI w. przez Mikołaja Spytko Ligęze - ówczesnego właściciela Rzeszowa. Następnie przekształcony w nowoczesny zamek typu palazzo in fortezza. Prace kontynuowali nowi właściciele - Lubomirscy, którzy powiększyli zamkowe obwarowania i otoczyli zamek kamiennymi fortyfikacjami. Od 1682 roku projekt rozbudowy nadzorował holenderski architekt Tylman z Gameren. Dzięki niemu zamek stał się budowlą posiadającą cztery, dwukondygnacyjne skrzydła,  piętrową bramę w skrzydle zachodnim. Elewacje zewnętrzne zdobyły trójkątne szczyty wieńczące skrajne i środkowe partie fasad. W 1730 roku bramę wjazdową do zamku umocniono, ustawiając na kurtynie muru po obu stronach wieży czterodziałowe baterie. W 1748 r. ukończono trwającą cztery lata budowę mostu przed zamkiem, który posiadał trzy zwodzone pomosty: środkowy dla pojazdów i dwa boczne dla pieszych.

Na początku XIX stulecia władze austriackie przejęły zamek od Lubomirskich, po przebudowie, zaadoptowały go celów sądowniczych i więziennych (więzienie znajdowało się w zamku do 1981 r.). W tym czasie zamek popadał stopniowo w ruinę. Z powodu bardzo złego stanu konstrukcji, na początku XX w. budynek został wyburzony i zbudowany od podstaw. Nowy projekt nawiązywał do dawnej XVIII-wiecznej formy architektonicznej rzeszowskiego zamku, którą uwiecznił na swoich widokach Karol Henryk Wiedemann.

Masywną bryłę zamku tworzy dwupiętrowy zamknięty, wzniesiony na planie regularnego prostokąta o długości boków 65 x 71 m. gmach z lat 1903-1905 z obszernym dziedzińcem pośrodku i wysoką wieżą bramną od zachodu. Powierzchnia całkowita budynku wynosi ponad 8 tys. m kw. Sześciokondygnacyjna wieża z gankiem dla straży zwieńczona jest interesującym hełmem wykonanym w 1906 r. według pierwotnego, barokowego wzoru. Dziedziniec zewnętrzny otoczony jest fortyfikacjami, na które składają się mury ochronne z czterema bastionami w narożach na nich umieszczono kamienne wieżyczki tzw. kawaliery z rzeźbionymi tabliczkami patronów z 1746 r. Od strony północnej i wschodniej zachowały się resztki fos. U szczytu wieży znajduje się zegar, wykonany przez fabrykę zegarów wieżowych Michała Mięsowicza w Krośnie w 1904 r.

W latach 1985-93 gmach zamkowy został odrestaurowany, przywrócono także świetność jego wnętrzom. Odnowiono pierwotną salę reprezentacyjną. Odtworzono znajdującą się w północnym skrzydle kaplicę więzienną. Na wieży umieszczono tablice upamiętniające tragiczne losy więźniów podczas okupacji hitlerowskiej oraz uwięzienie Wincentego Witosa. Wewnątrz zamku znajduje się, odsłonięta w 1995 r., tablica upamiętniająca męczeństwo prawników więzionych i straconych tu w czasach stalinowskich. W 1996 r. otworzono tu Muzeum Prawa.

Aktualnie gmach stanowi siedzibę sądu okręgowego. Organizowane są tu także wystawy i koncerty, a na dziedzińcu zamkowym odbywają się przedstawienia plenerowe.

Opracowano na podstawie stron internetowych:
http://www.dziedzictwo.ekai.pl/@@rzeszow_zamek_lubomirskich
http://www.rzeszow.so.gov.pl/zamek.html
http://pl.wikipedia.org/wiki/Zamek_w_Rzeszowie/