Zamek w Baranowie Sandomierskim to jedno z najwybitniejszych dzieł polskiej architektury renesansowej. Powstał on w widłach Wisły i Babulówki, gdzie już w średniowieczu znajdował się rycerski dwór obronny. Należał on w XV w. do rodziny Baranowskich herbu Grzymała. Początek dziejów renesansowego zamku stanowi moment przejścia majętności baranowskich w 1578 r. w ręce możnej rodziny Leszczyńskich herbu Wieniawa w Baranowie. Zamek stanowi świadectwo wytwornego smaku Leszczyńskich, którzy go zbudowali, urządzili wnętrza i przez ponad sto lat zamieszkiwali. Należeli oni do najznamienitszych w XVI i XVII w. rodów w Polsce. Budowę zamku Leszczyńscy rozpoczęli w 1569 roku. Budowniczym renesansowego zamku był architekt królewski z Florencji Santi Gucci. Zamek uzyskał swoją formę w talach 1591-1606. Tworzy go czworobok z narożnymi basztami skrzydeł otaczających arkadowy dziedziniec. Dwie kondygnacje kolumnowych arkad i dwubiegowa klatka schodowa należą do najznakomitszych dzieł Santi Gucciego. Budowla kończona była przez warsztaty pozostające pod wpływem Santi Gucciego, już po jego śmierci. Architektoniczny kształt zamku został zachowany, mimo wielu zniszczeń do naszych czasów i stanowi jeden z najcenniejszych obiektów polskiego budownictwa świeckiego z czasów Odrodzenia. Ostatnim właścicielem zamku z rodu Leszczyńskich był Rafał Leszczyński. Rafał przekazał dobra baranowskie młodszemu synowi Andrzejowi, wojewodzie brzesko-kujawskiemu, który założył w nim słynną bibliotekę.  

W czasie gdy kolejnym właścicielem zamku został książę Józef Karol Lubomirski herbu Średniawa, nastąpiła częściowa przebudowa zamku i odnowienie wnętrz. Dobudowano wówczas pomiędzy dwoma basztami przy skrzydle zachodnim galerię obrazów, wspartą na otwartych arkadach parteru. Zmodernizowano też elewacje zamkowe.  W rękach Lubomirskich zamek baranowski pozostawał od 1683 do 1720 r. Kolejnymi właścicielami byli: książę Paweł Sanguszko, Jacek Małachowski, Józef Potocki, Jan Krasicki.  Zamek zachował jednak swój renesansowo- barokowy charakter, jaki nadali mu Leszczyńscy i Lubomirscy.

W dniu 24 września 1849 r. wybuchł w zamku pożar, który zniszczył jego wnętrza. Spalone zostały stropy drewniane, dachy oraz biblioteka w jednej z baszt zamkowych. Krasickich nie stać było na przywrócenie rezydencji dawnej świetności. Podupadłe dobra baranowskie zostały wystawione na licytacje. Kupił je w 1867r. Feliks Dolański z Grębowa. W posiadaniu rodziny Dolańskich zamek pozostawał do II wojny światowej. W tym okresie w narożnej komnacie parteru obok baszty południowo - zachodniej, powstała secesyjna kaplica z obrazem Jacka Malczewskiego Matka Boska Niepokalana, umieszczonym w ołtarzu. Ostatnim właścicielem zamku był Roman Dolański.

W 1945 r. w wyniku reformy rolnej majątek ziemski wraz z zamkiem przeszedł na własność Skarbu Państwa.  W 1968 r. nastąpiło przekazanie zamku w Baranowie Sandomierskim Kopalniom i Zakładom Przetwórczym Siarki "Siarkopol" w Tarnobrzegu. W lipcu 1997r. nowym właścicielem została Agencja Rozwoju Przemysłu S.A. w Warszawie, która zarządza obiektem do dnia dzisiejszego. W chwili obecnej zamek baranowski usytuowany w parku z bogatą roślinnością oraz piękny, odrestaurowany hotel zapraszają turystów do zwiedzania.

Źródła:
Informacje na temat zamku pochodzą ze stron internetowych:
www.sandomierskie.com/kraj/baranow.htm
www.baranowsandomierski.pl
www.baranow.com.pl
Fotografie pochodzą ze zbiorów własnych autorki.